بسیاری از افرادی که به‌دنبال کاهش وزن هستند، بارها رژیم‌های مختلف را امتحان کرده‌اند اما یا به نتیجه نرسیده‌اند یا پس از مدتی دوباره وزنشان بازگشته است. از دیدگاه طب سنتی ایرانی، دلیل اصلی این ناکامی‌ها، بی‌توجهی به مزاج فردی است.

در طب سنتی، لاغری و چاقی تنها به مقدار غذا مربوط نمی‌شود، بلکه عواملی مانند نوع مزاج، کیفیت هضم، تعادل اخلاط، زمان غذا خوردن و سبک زندگی نقش تعیین‌کننده دارند. به همین دلیل، رژیم لاغری بر اساس مزاج‌ها یکی از اصولی‌ترین و ماندگارترین روش‌های کاهش وزن در این مکتب به‌شمار می‌رود.

مزاج چیست و چه ارتباطی با کاهش وزن دارد؟

مزاج در طب سنتی ایرانی، حاصل ترکیب چهار کیفیت اصلی یعنی گرمی، سردی، تری و خشکی است. هر فرد دارای مزاج غالبی است که بر اشتها، متابولیسم، نحوه هضم غذا و میزان ذخیره چربی در بدن اثر مستقیم دارد.

از دیدگاه حکمای طب سنتی، اضافه‌وزن اغلب به‌دلیل افزایش رطوبت و ضعف عملکرد دستگاه گوارش ایجاد می‌شود، در حالی که لاغری افراطی معمولاً با خشکی یا حرارت بیش از حد بدن همراه است. بنابراین کاهش وزن زمانی سالم و پایدار خواهد بود که متعادل‌سازی مزاج در اولویت قرار گیرد.

رژیم لاغری افراد با مزاج گرم و تر (دموی) در طب سنتی

افراد دارای مزاج گرم و تر معمولاً اشتهای مناسب، انرژی بالا و قدرت هضم خوبی دارند، اما به‌دلیل غلبه رطوبت، مستعد افزایش وزن هستند. در این افراد، چاقی اغلب به‌صورت افزایش حجم کلی بدن بروز می‌کند.
در طب سنتی، اصل لاغری برای مزاج دموی، کاهش رطوبت اضافی بدون تضعیف حرارت طبیعی بدن است. مصرف بیش از حد غذاهای چرب، شیرین و پرحجم، به‌ویژه در ساعات پایانی شب، می‌تواند روند افزایش وزن را تشدید کند. رعایت تعادل در مقدار غذا و نظم وعده‌ها، نقش مهمی در کاهش وزن این افراد دارد.

رژیم لاغری افراد با مزاج سرد و تر (بلغمی) در طب سنتی 

مزاج بلغمی یکی از شایع‌ترین مزاج‌ها در ایران است و بخش قابل‌توجهی از افراد دارای اضافه‌وزن در این گروه قرار می‌گیرند. این افراد معمولاً هضم ضعیف‌تری دارند و متابولیسم بدن آن‌ها کندتر است.
از نگاه طب سنتی، لاغری بلغمی‌ها بدون اصلاح مزاج تقریباً امکان‌پذیر نیست. مصرف زیاد غذاهای سرد و تر، لبنیات، نوشیدنی‌های سرد و حذف وعده‌هایی مانند صبحانه، از عوامل اصلی تشدید چاقی در این مزاج به‌شمار می‌رود. تقویت حرارت گوارشی و پرهیز از پرخوری‌های نامنظم، پایه اصلی کاهش وزن در افراد بلغمی است.

رژیم لاغری افراد با مزاج گرم و خشک (صفراوی) در طب سنتی 

افراد صفراوی اغلب لاغر یا دارای وزن متعادل هستند، اما در برخی موارد ممکن است دچار کاهش وزن ناسالم یا چربی موضعی شوند. در این مزاج، حرارت و خشکی بالا می‌تواند باعث تحلیل بدن شود.
طب سنتی برای این افراد کاهش وزن شدید را توصیه نمی‌کند. در صورت نیاز به تعدیل وزن، رعایت نظم غذایی، پرهیز از غذاهای بسیار تند و خشک و توجه به آرامش روان اهمیت زیادی دارد.

رژیم لاغری افراد با مزاج سرد و خشک (سوداوی) در طب سنتی

چاقی در افراد سوداوی معمولاً شدید نیست، اما تجمع چربی موضعی یا اختلال در توزیع وزن ممکن است دیده شود. استرس، کم‌خوابی و اشتغالات ذهنی در این مزاج نقش مهمی در اضافه‌وزن دارند.
در طب سنتی، اصلاح سبک زندگی، خواب منظم و تغذیه متعادل، مهم‌تر از محدودیت غذایی شدید است. کاهش وزن در افراد سوداوی باید کاملاً تدریجی انجام شود.

اشتباهات رایج در رژیم لاغری از دید طب سنتی 

حذف کامل شام، مصرف بیش از حد سالاد و غذاهای خام، نخوردن صبحانه، نوشیدن آب سرد همراه غذا و پیروی از رژیم‌های شدید و کوتاه‌مدت از جمله اشتباهات رایج در مسیر لاغری هستند.

طب سنتی بر این باور است که ضعف هضم، عامل اصلی چاقی مزمن است و هر روشی که هضم را تضعیف کند، در نهایت نتیجه معکوس خواهد داشت.

نقش زمان غذا خوردن در کاهش وزن

در طب سنتی ایرانی، زمان غذا خوردن اهمیت زیادی دارد. خوردن غذا بدون احساس گرسنگی واقعی یا پیش از هضم کامل وعده قبلی، موجب افزایش رطوبت ناسالم و اضافه‌وزن می‌شود.  شام دیرهنگام، به‌ویژه در مزاج‌های سرد و تر، یکی از عوامل مهم چاقی محسوب می‌شود.

آیا همه افراد می‌توانند با طب سنتی لاغر شوند؟ 

طب سنتی وعده کاهش وزن سریع و یکسان برای همه افراد نمی‌دهد. لاغری در این مکتب فرآیندی تدریجی، فردمحور و وابسته به سبک زندگی است. خواب، تحرک، وضعیت روانی و بیماری‌های زمینه‌ای نقش تعیین‌کننده‌ای در نتیجه نهایی دارند. همچنین در صورت وجود بیماری‌های خاص، بارداری یا ضعف شدید بدن، رعایت احتیاط و پرهیز از خوددرمانی ضروری است.

جمع‌بندی 

رژیم لاغری بر اساس مزاج‌ها در طب سنتی ایرانی، رویکردی اصولی برای کاهش وزن پایدار و سالم است. زمانی که تغذیه متناسب با مزاج فرد انتخاب شود و هضم به‌درستی انجام گیرد، بدن به‌صورت طبیعی به تعادل وزنی می‌رسد و احتمال بازگشت وزن به حداقل می‌رسد.

سوالات پرتکرار 

1. از کجا بفهمیم مزاج‌مان چیست؟

تشخیص دقیق مزاج نیازمند بررسی ویژگی‌های جسمی، روحی و الگوی گوارشی است و معمولاً توسط متخصص طب سنتی انجام می‌شود.

2. کدام مزاج سخت‌تر لاغر می‌شود؟

بر اساس منابع طب سنتی، افراد با مزاج سرد و تر (بلغمی) معمولاً کاهش وزن سخت‌تری دارند.

3. لاغری با طب سنتی چقدر زمان می‌برد؟

کاهش وزن در طب سنتی تدریجی است و بسته به مزاج، سبک زندگی و میزان اضافه‌وزن، ممکن است چند ماه زمان ببرد.